Eşim Boşanmadan Önce Malları Başkasına Devrediyor: Nasıl Önleyebilirim?

Boşanma gündeme geldiğinde eşinizin evi bir yakınına devretmesi, aracı satışa çıkarması veya banka hesabındaki birikimi başka hesaplara aktarması kaygı yaratabilir. “Mal paylaşımında hiçbir şey alamayacak mıyım?” sorusunun cevabı, malın nasıl edinildiğine, devrin niteliğine ve hangi hukuki korumaya başvurulduğuna bağlıdır.

Koşulları varsa aile konutu şerhi, eşin belirli mallar üzerindeki tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ve uygun geçici hukuki korumalar istenebilir. Devir gerçekleşmişse de devredilen değerin mal paylaşımı hesabına eklenmesi veya işlemin niteliğine göre ayrı bir dava açılması gündeme gelebilir.

Ancak boşanma davası açmak, eşinizin bütün mallarını otomatik olarak bloke etmez. Başkasına devredilen her malın tapusu da kendiliğinden geri alınmaz. Hak kaybını önlemek için önce hangi malın, ne zaman, kime ve hangi bedelle devredildiği belirlenmelidir.

Eşim benim iznim olmadan mallarını satabilir mi?

Evlilik, eşlerden birinin adına kayıtlı bütün malları kendiliğinden ortak mülkiyete dönüştürmez. Edinilmiş mallara katılma rejiminde de eşler, kanuni sınırlamalar içinde kendi malvarlıklarını yönetebilir ve bunlar üzerinde işlem yapabilir.

Bu nedenle “Ev evlilik sırasında alındı, benim onayım olmadan hiçbir şekilde satılamaz” düşüncesi her taşınmaz için doğru değildir. Aile konutu özel olarak korunur. Diğer mallar bakımından ise mahkemece getirilen sınırlamalar ve devrin mal rejimi tasfiyesine etkisi ayrıca değerlendirilir.

Örneğin birlikte yaşadığınız ev ile eşinizin yatırım amacıyla aldığı ve kiraya verdiği dairenin korunma yolları aynı olmayabilir.

Hangi mal için hangi koruma gündeme gelir?

Bu yollar farklı koşullara dayanır. Birinin uygulanamaması, diğerlerinin de mutlaka uygulanamayacağı anlamına gelmez.

Aile konutu şerhi ile evin satışını önleyebilir miyim?

Aile konutu, eşlerin ortak yaşamlarını sürdürdükleri konuttur. Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz. Aile konutuna ilişkin kira sözleşmesinin feshi de bu korumanın kapsamındadır.

Tapuda malik olmayan eş, aile konutu şerhi verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Başvuruda evlilik ilişkisi ve taşınmazın aile konutu niteliği ortaya konulmalıdır. Belgeler somut duruma göre değerlendirilir.

Aile konutu şerhi, taşınmazın bu niteliğini tapu kaydında görünür kılar. Ancak sizi evin yarısının tapu sahibi yapmaz; mal paylaşımındaki alacağınızı da tek başına belirlemez.

Şerhin henüz bulunmaması, aile konutuna ilişkin kanuni korumanın hiç olmadığı anlamına gelmez. Bununla birlikte devir tehlikesi varsa işlemler tamamlanmadan başvurmak önemlidir.

Ev eşime miras kaldıysa da aile konutu şerhi konulabilir mi?

Evin miras yoluyla edinilmiş olması, aile konutu korumasını tek başına ortadan kaldırmaz. Burada iki farklı soru vardır:

• Evin kişisel mal mı, edinilmiş mal mı olduğu.

• Evin aile konutu olarak kullanılıp kullanılmadığı.

Miras kalan evin mal paylaşımındaki durumu farklı olabilir; buna rağmen aile konutu niteliği taşıyorsa ilgili koruma değerlendirilir.

Boşanma davası açmadan eşimin malları devretmesini engelleyebilir miyim?

Evet, koşulları varsa boşanma davası açılmadan da mahkemeden koruma istenebilir.

TMK m. 199, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilikten doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi için belirli malvarlığı değerlerine ilişkin işlemlerin diğer eşin rızasına bağlanmasına imkân verir. Hâkim gerekli önlemleri alabilir; taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi sınırlandırılırsa tapuya şerh verilmesini kararlaştırır.

Örneğin ailenin temel gelir kaynağı olan bir taşınmazın elden çıkarılacağı ve bunun ekonomik güvenliği ciddi biçimde tehlikeye düşüreceği somutlaştırılabilir.

Başvuruda hangi malın korunmasının istendiği, tehlikenin ne olduğu ve talep edilen sınırlamanın neden gerekli olduğu açıklanmalıdır. Sadece “Eşime güvenmiyorum, tüm işlemlerini durdurun” şeklindeki genel bir talep yeterli olmayabilir.

Bu düzenleme evlilik birliğini korumaya yöneliktir. Boşanma kesinleştikten sonraki alacakların korunması için uygun hukuki yol ayrıca değerlendirilmelidir.

İhtiyati tedbir ile bütün mallara bloke koydurabilir miyim?

İhtiyati tedbir, yargılama sürerken hakkın elde edilmesinin ciddi biçimde zorlaşmasını veya önemli bir zarar doğmasını önlemeye yarayan geçici bir korumadır. Mahkeme, talebin dayandığı hak ve tehlike konusunda yaklaşık ispat arar.

Gecikmenin korunmayı etkisiz bırakacağı durumlarda karşı taraf dinlenmeden karar verilebilir. Ancak bu, her başvuruda aynı gün tedbir kararı alınacağı anlamına gelmez. Teminat da gündeme gelebilir.

Boşanma talebi, aile konutunun korunması ve mal rejiminden doğan para alacağı birbirinden farklıdır. Tedbirin hangi davada, hangi mal üzerinde ve hangi kapsamda istenebileceği bu ayrım üzerinden belirlenir.

Katılma alacağı çoğunlukla bir para alacağıdır. Bu nedenle eşin adına kayıtlı her malın doğrudan uyuşmazlık konusu olduğu ve tamamının tedbirle dondurulabileceği varsayılamaz. Para alacağının korunmasında ihtiyati haciz de kendi şartları çerçevesinde değerlendirilebilir; ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz aynı kurum değildir.

Karar alınması kadar, kararın ilgili tapu müdürlüğüne, bankaya veya sicile uygulanması da önemlidir. Dava öncesi korumalarda dava açma ve uygulama süreleri ayrıca takip edilmelidir.

Boşanma davasını açınca mal paylaşımı açısından ne değişir?

Mahkeme boşanmaya karar verdiğinde, mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Boşanma kararının kesinleşmesiyle tasfiye bakımından bu tarih esas alınır.

Bu tarih kuralı, dava açıldığı anda bütün malların satışının yasaklandığı anlamına gelmez.

Dava tarihinden önceki ve sonraki işlemler, malın niteliği ve tasfiye hesabındaki yeri birlikte incelenmelidir. “Nasıl olsa boşanma davası açıldı, artık mal kaçıramaz” düşüncesiyle somut devir tehlikesini görmezden gelmek hakların korunmasını zorlaştırabilir.

Eşim malı çoktan devrettiyse hakkım biter mi?

Hayır. Malın artık eşinizin adına kayıtlı olmaması, mal rejiminden doğan talebinizin mutlaka sona erdiği anlamına gelmez.

TMK m. 229, bazı devirlerin değerinin edinilmiş mallara eklenerek hesap yapılmasını öngörür. Burada amaç, kanunun kapsadığı işlemlerle katılma alacağının azaltılmasını önlemektir.

Son bir yıl içindeki karşılıksız kazandırmalar

Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan yapılan ve olağan hediyeler dışında kalan karşılıksız kazandırmalar bu kapsamda değerlendirilir.

Örneğin eşinizin edinilmiş mal niteliğindeki bir daireyi kardeşine bağışlaması, şartları varsa tasfiye hesabında dikkate alınabilir.

Katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler

Eşin, mal rejimi devam ederken diğer eşin katılma alacağını azaltma kastıyla yaptığı devirler de hesaba eklenebilir.

Bu ikinci durumda kanundaki bir yıllık sınır uygulanmaz. Ancak işlemin amacı, edinilmiş mallarla bağlantısı ve diğer koşulları ortaya konulmalıdır.

Gerçek bir satışın yapıldığı, bedelin ödendiği ve satış bedelinin malvarlığında bulunduğu durumla; görünürde satış yapılıp gerçekte karşılıksız devrin gerçekleştiği durum aynı şekilde değerlendirilmez.

Hesaba eklenmesi tapunun geri alınması demek midir?

Hayır. Eklenecek değerler uygulaması, öncelikle mal rejimi tasfiyesindeki alacak hesabıyla ilgilidir. Değerin hesaba katılması, devrin kendiliğinden iptal edilmesi veya tapunun size geçmesi anlamına gelmez.

Malın aynına ilişkin talep için ayrıca hukuki dayanak bulunması gerekir. Aile konutunun açık rıza olmadan devri veya muvazaalı işlem iddiası, kendi şartlarıyla incelenir.

Malı devralan kişiye karşı dava açabilir miyim?

Bazı durumlarda üçüncü kişiye karşı başvuru mümkündür. Fakat eşinizden mal satın alan herkes otomatik olarak size borçlu olmaz.

TMK m. 241 kapsamında, borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamaya yetmiyorsa, tasfiyede hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilere eksik kalan miktarla sınırlı olarak başvurulabilir.

Bu talep, kanundaki koşulları olan özel bir alacak yoludur. Her satışa uygulanabilen genel bir tapu iptal davası değildir.

Dava hakkı, hakların zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl geçmekle düşer. Beş yıllık süreyi doğrudan devir tarihinden başlatmak doğru değildir. Sürelerin dosyaya göre hesaplanması gerekir.

Aile konutu iznim olmadan satıldıysa ne yapabilirim?

Aile konutunun açık rızanız olmadan devredildiği iddiasında, işlemin niteliğine göre tapu iptali ve tescil gibi talepler değerlendirilebilir.

Bunun için özellikle şu hususlar incelenir:

• Taşınmazın işlem tarihinde aile konutu olup olmadığı.

• Belirli işleme ilişkin açık rızanın bulunup bulunmadığı.

• İlk devirden sonra başka devirlerin gerçekleşip gerçekleşmediği.

• İşlemin tarafları ve sonraki hak sahipleri bakımından uygulanacak hukuki koruma.

Bu nedenle “Şerh yoksa hiçbir şey yapamam” veya “Rızam yoksa tapu kesin geri gelir” şeklindeki kesin ifadelerle hareket edilmemelidir. Aile konutu koruması ile sonraki devirlerin etkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Mal kaçırma iddiasını nasıl ispatlayabilirim?

“Eşim malları kaçırıyor” demek yerine işlem zincirini belgelerle ortaya koymak gerekir. Başlıca araştırma konuları şunlardır:

• Malın edinilme ve devredilme tarihleri.

• Tapu, araç veya şirket payı kayıtları.

• Gerçek satış bedeli ve ödeme hareketleri.

• Devralan kişiyle eşiniz arasındaki ilişki.

• Satıştan sonra malı kimin kullanmaya devam ettiği.

• Devirle ilgili hukuka uygun elde edilmiş yazışmalar ve tanık bilgileri.

Yakına yapılan devir, düşük gösterilen bedel veya satıştan sonra kullanımın değişmemesi araştırmayı gerektiren işaretler olabilir. Ancak bunların hiçbiri tek başına her olayda mal kaçırmayı kesin olarak ispatlamaz.

Banka hesabından para çekilmesi de tek başına yeterli değildir. Paranın gerçek bir borca mı ödendiği, başka bir varlığa mı dönüştüğü, bağışlandığı mı yoksa malvarlığını azaltmak için mi elden çıkarıldığı araştırılmalıdır.

Belgeleri hukuka uygun yollarla koruyun. Eşinizin şifrelerini kullanarak hesaplarına izinsiz girmek yerine, gerekli kayıtların mahkeme aracılığıyla getirtilmesi yolunu değerlendirin.

Miras, evlilik öncesi mallar ve şirket varlıkları da paylaşılır mı?

Miras yoluyla edinilen veya evlilik öncesinde sahip olunan mallar, kural olarak kişisel mal niteliğindedir. “Eşim devrettiği için bu malın yarısı benimdir” sonucu kendiliğinden doğmaz.

Bununla birlikte kişisel malların gelirleri, başka mallarla karışan kaynaklar ve diğer eşin katkıları ayrı değerlendirme gerektirebilir. Evlilik tarihi, uygulanacak mal rejimi ve varsa mal rejimi sözleşmesi de önemlidir.

Şirketlerde ise eşin sahip olduğu paylarla şirketin kendi malvarlığı ayrılmalıdır. Eşin şirket ortağı olması, şirket adına kayıtlı bütün malların doğrudan eşin malı olduğu veya eşler arasında paylaşılacağı anlamına gelmez.

Devir tehlikesini öğrendiğimde ilk ne yapmalıyım?

Öncelikle somut bilgileri bir araya getirin: Hangi mal söz konusu, kayıt sahibi kim, satış henüz planlama aşamasında mı, işlem tamamlanmış mı?

Ardından şu adımları değerlendirin:

1. Bilinen malvarlığını listeleyin. Adres, ada ve parsel, araç plakası veya şirket adı gibi bilgileri kaydedin.

2. Mevcut delilleri koruyun. Satış ilanlarını, size gönderilen yazışmaları ve elinizdeki belgeleri tarihleriyle saklayın.

3. Aile konutunu ayrıca ele alın. Şerh başvurusunun ve acil hukuki korumanın gerekip gerekmediğini belirleyin.

4. Uygun mahkeme başvurusunu yapın. Talebi belirli mal, somut tehlike ve doğru hukuki dayanak üzerinden hazırlayın.

5. Kararın uygulanmasını takip edin. Sadece dilekçe verilmesi veya karar alınması, korumanın ilgili kayda işlendiğini göstermez.

6. Yapılmış devirlerde süreleri kontrol edin. Mal rejimi alacağı, üçüncü kişiye yöneltilecek talep ve işlemin iptali farklı koşullara bağlı olabilir.

Amaç, hem mümkün olan devirleri zamanında önlemek hem de gerçekleşmiş işlemlerin alacak üzerindeki etkisini doğru biçimde ortaya koymaktır.

Sık sorulan sorular

Eşim evi annesine devrederse mal paylaşımından kurtulur mu?

Devrin bir yakına yapılması mal paylaşımını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İşlemin gerçek bir satış mı, bağış mı veya katılma alacağını azaltma amaçlı bir devir mi olduğu incelenir.

Çalışmadığım için mal paylaşımında hakkım olmaz mı?

Edinilmiş mallara katılma rejimindeki katılma alacağı için mutlaka ücretli çalışmış olmak veya malın bedeline doğrudan para katkısı yapmak gerekmez. Bununla birlikte alacağın varlığı ve miktarı, ilgili mallar ve tasfiye hesabı üzerinden belirlenir.

Eşimin tüm banka hesaplarını dondurabilir miyim?

Bu sonuç otomatik değildir. Korunacak hak, risk, talebin hukuki dayanağı ve kapsamı somutlaştırılmalıdır. Hesapların tamamını sınırsız şekilde durdurmak yerine ölçülü ve uygulanabilir bir koruma değerlendirilir.

Mal paylaşımı davasını boşanma davası devam ederken açabilir miyim?

Açılması mümkündür; ancak boşanmaya bağlı tasfiye talebinde boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Geçici hukuki koruma talepleri ayrıca değerlendirilir.

Aile konutu şerhi bütün malları korur mu?

Hayır. Şerh, aile konutu niteliğindeki taşınmaza ilişkin korumadır. Araç, başka taşınmazlar, banka birikimleri veya şirket payları için uygun başvuru ayrıca belirlenmelidir.

Eşim bir malı satarsa mutlaka mal kaçırmış mı olur?

Hayır. Gerçek satış, alınan bedelin akıbeti, işlemin amacı ve aile ekonomisine etkisi birlikte incelenir. Her satış hukuka aykırı değildir.

Malvarlığı devri şüphesinde hukuki değerlendirme

Eşinizin malvarlığını devretmeye hazırlandığı veya devri tamamladığı durumlarda, malın niteliği ve işlem belgeleri incelenerek uygun başvuru belirlenmelidir. Aile konutu şerhi, tasarruf yetkisinin sınırlandırılması, geçici koruma ve mal rejimi alacağı taleplerinin zamanında değerlendirilmesi hak kaybı riskini azaltır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza uygun başvuru, delil ve sürelerin belirlenmesi için bir avukattan hukuki yardım almanız önerilir.

Gültutan & Partners / Av. Hasan Gültutan