İşten Çıkarılan İşçi Hangi Sürede Arabulucuya Başvurmalı?

İşten çıkarılan bir işçinin arabulucuya başvuru süresi, ileri süreceği talebe göre değişir. İşçi işe geri dönmek istiyorsa fesih bildiriminin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Buna karşılık kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma ve yıllık izin ücreti gibi işçilik alacaklarında aynı bir aylık süre uygulanmaz. Bu ayrım son derece önemlidir. İşe iade talebindeki bir aylık süre hak düşürücü niteliktedir. Sürenin kaçırılması hâlinde işçi, fesih geçersiz olsa bile işe iade hakkını kaybedebilir. Bununla birlikte işçilik alacaklarını talep etme hakkı, ilgili zamanaşımı süreleri içinde devam edebilir.

Kısa cevap: Arabuluculuk süresi kaç gündür?

İşten çıkarılan işçinin arabulucuya başvuru süresi talebine göre şöyledir:

• İşe iade talebi: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay.

• Kıdem ve ihbar tazminatı: Kural olarak beş yıllık zamanaşımı süresi içinde.

• Yıllık izin ücreti: Kural olarak beş yıllık zamanaşımı süresi içinde.

• Ücret ve fazla çalışma alacakları: Her bir alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren genel olarak beş yıl içinde.

• Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa işe iade davası: Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde.

Her ne kadar işçilik alacaklarında daha uzun zamanaşımı süreleri bulunsa da delillerin kaybolmaması ve tahsilatın zorlaşmaması için arabuluculuk başvurusunun geciktirilmemesi gerekir.

İşe iade isteyen işçi bir ay içinde başvurmalıdır

4857 sayılı İş Kanunu’nun 20. maddesine göre iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediğini veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını ileri sürüyorsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır.

Bu süre dava açma süresi değil, öncelikle arabulucuya başvurma süresidir. İşçi arabuluculuğa gitmeden doğrudan işe iade davası açmamalıdır.

Örneğin fesih bildirimi işçiye 10 Mayıs tarihinde tebliğ edilmişse işe iade amacıyla arabuluculuk başvurusunun kural olarak en geç 10 Haziran tarihinde yapılması gerekir. Ancak tebligatın tarihi, fesih bildiriminin niteliği ve son günün tatile denk gelmesi gibi konular somut olaya göre ayrıca incelenmelidir.

Bir aylık işe iade süresinin yasal dayanağı, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile değiştirilen İş Kanunu’nun 20. maddesidir.

Bir aylık süre hangi tarihten başlar?

Bir aylık süre, kural olarak fesih bildiriminin işçiye tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar. İşçinin fiilen işyerinden ayrıldığı tarih ile fesih bildiriminin kendisine ulaştığı tarih her zaman aynı olmayabilir.

Fesih işlemi;

• Yazılı fesih bildirimi,

• Noter ihtarnamesi,

• İşçiye imza karşılığında verilen belge,

• Posta veya elektronik tebligat,

• İşveren tarafından yapılan açık bir sözlü bildirim

şeklinde gerçekleşebilir.

Yazılı bildirim bulunmaması, işçinin işe iade hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak işçi, iş sözleşmesinin hangi tarihte ve ne şekilde feshedildiğini ispatlamak zorunda kalabilir.

İşten çıkış kodunun SGK sistemine girildiği tarih de önemli bir delildir; fakat her olayda tek başına fesih bildiriminin yapıldığı tarih olarak kabul edilmeyebilir. İşçiye sözlü fesih yapılması, işyerine alınmaması veya devamsızlık koduyla çıkış verilmesi gibi durumlarda sürenin başlangıcı somut deliller üzerinden belirlenir.

Bu nedenle fesih tarihi konusunda tereddüt varsa en güvenli yol, süreyi beklemeden arabuluculuk başvurusu yapmaktır.

İhbar süresi verilmişse bir aylık süre ne zaman başlar?

İşveren, işçiye belirli bir tarihte iş sözleşmesinin sona ereceğini önceden bildirebilir. Böyle bir durumda fesih bildiriminin yapıldığı tarih ile iş ilişkisinin fiilen sona erdiği tarih farklılaşabilir.

İş Kanunu’nun lafzında bir aylık sürenin fesih bildiriminin tebliğinden itibaren başladığı belirtilmektedir. Bununla birlikte bildirimin içeriği, feshin şarta bağlı olup olmadığı ve sözleşmenin hangi tarihte sona erdirildiği uygulamada önem taşıyabilir.

Hak kaybı yaşanmaması için işçinin ihbar süresinin bitmesini beklemeden, fesih bildiriminin kendisine ulaştığı tarihi esas alarak hareket etmesi daha güvenlidir.

Her işten çıkarılan işçi işe iade isteyebilir mi?

Bir aylık süre içinde başvuru yapılması, tek başına işe iade davasının kabul edilmesi için yeterli değildir. İşçinin ayrıca iş güvencesi hükümlerinin kapsamına girmesi gerekir.

Genel olarak işe iade talebinde bulunabilmek için:

• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması,

• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması,

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalıştırılması,

• İşçinin işveren vekili niteliğindeki istisna kapsamındaki kişilerden olmaması,

• Sözleşmenin işveren tarafından feshedilmesi,

• Feshin geçerli veya haklı bir nedene dayanmaması

aranır.

Yer altı işlerinde çalışan işçiler bakımından altı aylık kıdem şartına ilişkin özel düzenleme bulunmaktadır. Ayrıca aynı işverene ait aynı işkolundaki birden fazla işyerinde çalışanların toplamı, otuz işçi ölçütünün değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

İşe iade şartlarını taşımayan bir işçi de kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacakları için arabulucuya başvurabilir.

Kıdem ve ihbar tazminatı için bir aylık süre var mı?

Hayır. Kıdem ve ihbar tazminatı talep eden işçi bakımından işe iadedeki bir aylık hak düşürücü süre uygulanmaz.

İş sözleşmesinden kaynaklanan kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi kural olarak beş yıldır. Bu süre çoğunlukla iş sözleşmesinin sona erdiği ve alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.

4857 sayılı İş Kanunu’nun ek 3. maddesinde beş yıllık zamanaşımı şu alacaklar için düzenlenmiştir:

• Kıdem tazminatı,

• İhbar tazminatı,

• Kötü niyet tazminatı,

• Eşit davranma ilkesine aykırılıktan doğan tazminat,

• Yıllık izin ücreti.

Önceki dönemlerde doğan alacaklar bakımından geçiş hükümleri ve eski zamanaşımı süreleri gündeme gelebilir. Bu nedenle özellikle uzun zaman önce sona ermiş iş sözleşmelerinde hesaplama yapılırken alacağın doğum tarihi dikkate alınmalıdır.

Ücret ve fazla mesai alacaklarında süre nedir?

Ödenmeyen ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil alacaklarında da genel olarak beş yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Ancak bu alacakların her biri, hak edildiği ve ödenmesi gerektiği tarihte ayrı ayrı muaccel olur.

Örneğin beş yıldan uzun süre boyunca fazla çalışma yapan bir işçi dava açtığında, zamanaşımı itirazı nedeniyle eski dönem alacaklarının bir bölümü talep edilemeyebilir.

Arabulucuya yapılan başvuru zamanaşımının durması bakımından önem taşır. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı işlemez. Sürecin sona ermesinden sonra kalan süre işlemeye devam eder.

Bu nedenle “beş yıl dolmak üzereyken başvururum” yaklaşımı ciddi hesaplama ve ispat sorunları doğurabilir.

İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mu?

İşçi veya işverenin kanundan, bireysel iş sözleşmesinden ya da toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacak ve tazminat talepleri ile işe iade taleplerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Zorunlu arabuluculuk kapsamında bulunan başlıca talepler şunlardır:

• İşe iade,

• Kıdem tazminatı,

• İhbar tazminatı,

• Ücret alacağı,

• Fazla çalışma ücreti,

• Hafta tatili ücreti,

• Ulusal bayram ve genel tatil ücreti,

• Yıllık izin ücreti,

• Prim ve ikramiye alacakları,

• Kötü niyet tazminatı,

• Ayrımcılık tazminatı.

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları ise 7036 sayılı Kanun’da dava şartı arabuluculuğun dışında tutulmuştur.

Zorunlu arabuluculuğun kapsamı 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesinde düzenlenmiştir.

Arabuluculuğa nasıl ve nereye başvurulur?

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılabilir. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde başvuru, görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır.

İşçi başvuruyu kendisi yapabileceği gibi avukatı aracılığıyla da gerçekleştirebilir.

Başvuru yapılırken taleplerin doğru ve eksiksiz belirtilmesi önemlidir. Örneğin yalnızca “işçilik alacaklarımı istiyorum” denilmesi yerine somut olaya göre şu talepler ayrı ayrı gösterilebilir:

• İşe iade,

• Kıdem tazminatı,

• İhbar tazminatı,

• Ödenmeyen ücretler,

• Fazla çalışma,

• Hafta tatili,

• Ulusal bayram ve genel tatil,

• Yıllık izin ücreti,

• Prim veya ikramiye,

• İşe başlatmama tazminatı,

• Boşta geçen süre ücreti.

Başvuruda hiç belirtilmeyen bir alacak kalemi yönünden daha sonra dava şartının yerine getirilip getirilmediği tartışması çıkabilir.

Arabuluculuk görüşmesi ne kadar sürer?

İş uyuşmazlıklarında arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir.

Taraflar görüşmeler sonucunda anlaşırsa düzenlenen anlaşma belgesi bağlayıcı sonuçlar doğurabilir. Üzerinde anlaşmaya varılan konular hakkında daha sonra dava açılması kural olarak mümkün değildir.

Bu nedenle işçi, anlaşma belgesini imzalamadan önce:

• Brüt ve net tutarları,

• Hangi alacakların anlaşmaya dâhil olduğunu,

• Ödeme tarihini,

• Taksit bulunup bulunmadığını,

• İşe başlatma tarihini,

• Ödeme yapılmaması hâlinde izlenecek yolu

dikkatle kontrol etmelidir.

Arabuluculukta anlaşma olmazsa dava ne zaman açılır?

İşe iade talebinde arabuluculuk görüşmeleri sonunda anlaşma sağlanamazsa işçi, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açmalıdır.

Bu iki haftalık süre de hak düşürücü niteliktedir. İşçinin bir aylık sürede arabulucuya başvurmuş olması tek başına yeterli değildir; anlaşmama tutanağından sonra dava süresinin de kaçırılmaması gerekir.

Kıdem, ihbar, ücret ve diğer işçilik alacaklarında ise özel bir iki haftalık dava süresi bulunmaz. Ancak ilgili alacağın zamanaşımı süresi takip edilmelidir.

Arabulucuya gitmeden doğrudan işe iade davası açılırsa ne olur?

İşe iade talebiyle arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılırsa dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.

Kanunda bu durum için sınırlı bir telafi imkânı bulunmaktadır. Doğrudan açılan davanın usulden reddine ilişkin kesinleşmiş kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.

Ancak bu imkânın uygulanabilmesi ve ilk davanın süresinde olup olmadığı konusunda somut dosyanın incelenmesi gerekir. En güvenli yol, işe iade talebinde doğrudan dava açmak yerine bir aylık süre içinde arabuluculuk bürosuna başvurmaktır.

İşe iade kararı sonrasında hangi süreler vardır?

İşe iade davasını kazanan işçinin de takip etmesi gereken süreler vardır.

Mahkeme kararının kesinleşerek işçiye tebliğ edilmesinden itibaren işçi, on iş günü içinde işverene işe başlamak için başvurmalıdır. İşçi bu süre içinde başvurmazsa yapılan fesih geçerli bir fesih sayılabilir.

İşveren ise işçinin süresindeki başvurusu üzerine işçiyi bir ay içinde işe başlatmalıdır. İşveren işçiyi işe başlatmazsa mahkeme kararında belirlenen işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer haklar gündeme gelir.

Bu süreler, arabulucuya başvurmak için öngörülen bir aylık süreyle karıştırılmamalıdır.

İşten çıkarılan işçinin sık yaptığı hatalar

İşten çıkarılma sonrasında en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

• İşe iade başvurusu için bir aylık süreyi kaçırmak,

• Sürenin işten ayrılma tarihinden başlayacağını düşünerek fesih bildirimini dikkate almamak,

• Arabulucuya gitmeden doğrudan dava açmak,

• Başvuruda yalnızca kıdem tazminatını yazıp diğer alacakları belirtmemek,

• Arabuluculuk anlaşmasını hesaplama yapmadan imzalamak,

• Son tutanaktan sonra iki haftalık işe iade davası süresini kaçırmak,

• Fesih yazısı, bordro, banka dekontu ve çalışma kayıtlarını saklamamak,

• SGK işten çıkış kodunun tek başına bütün hakları belirlediğini düşünmek,

• Geçerli ücret ve çalışma süresini ispatlayabilecek delilleri toplamamak.

İşçinin fesih bildirimi, SGK hizmet dökümü, işten ayrılış bildirgesi, ücret bordroları, banka kayıtları, iş sözleşmesi ve yazışmaların bir örneğini saklaması faydalıdır.

Sık Sorulan Sorular

İşten çıkarılan işçi 30 gün içinde mi arabulucuya gitmelidir?

İşe iade talebi varsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurmalıdır. Kanunda “30 gün” değil, “bir ay” ifadesi kullanılmıştır. Kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinde ise bu bir aylık süre uygulanmaz.

İşçi yalnızca tazminat istiyorsa bir aylık süre geçerli midir?

Hayır. Yalnızca kıdem, ihbar veya diğer işçilik alacaklarını isteyen işçi için işe iadeye özgü bir aylık hak düşürücü süre uygulanmaz. Ancak zamanaşımı süreleri dikkate alınmalıdır.

İşveren çıkış belgesi vermediyse süre başlamaz mı?

Yazılı belge verilmemesi her durumda sürenin başlamayacağı anlamına gelmez. Sözlü fesih, işyerine alınmama veya başka delillerle feshin öğrenildiği tarih esas alınabilir. Bu nedenle yazılı belge beklenmeden başvuru yapılması daha güvenlidir.

Arabuluculuk başvurusu ücretli midir?

Dava şartı arabuluculukta başvuru sırasında işçiden başvuru ücreti alınmaz. Görüşmelerin iki saatten uzun sürmesi, tarafların anlaşması veya özel koşullar bulunması hâlinde ücret ve giderlerin nasıl karşılanacağı ilgili tarife ve anlaşmaya göre değişebilir.

Arabulucu karar verir mi?

Hayır. Arabulucu hâkim değildir ve taraflardan hangisinin haklı olduğuna karar vermez. Tarafların müzakere ederek çözüm bulmasına yardımcı olur. Anlaşma sağlanamazsa uyuşmazlık mahkeme önüne taşınabilir.

İşçi arabuluculuk toplantısına katılmak zorunda mı?

Başvuru yapılması dava şartıdır. Tarafların toplantıya geçerli bir mazeret olmadan katılmaması yargılama giderleri bakımından sonuç doğurabilir. İşçinin toplantıya katılması veya avukatı aracılığıyla temsil edilmesi haklarının doğru biçimde ileri sürülmesi açısından önemlidir.

Sonuç

İşten çıkarılan işçi işe geri dönmek istiyorsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılmalıdır.

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve diğer işçilik alacaklarında işe iadeye özgü bir aylık süre uygulanmaz. Bu talepler bakımından ilgili zamanaşımı süreleri dikkate alınır. Bununla birlikte başvurunun geciktirilmesi delillerin kaybolmasına ve bazı alacakların zamanaşımına uğramasına yol açabilir.

Fesih tarihi, iş güvencesi şartları, ücret miktarı ve talep edilebilecek alacaklar her dosyada farklı olabileceğinden arabuluculuk başvurusu yapılmadan önce somut olayın belgelerle birlikte değerlendirilmesi faydalı olacaktır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın koşullarına göre süreler ve ileri sürülebilecek talepler değişebileceğinden somut uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki görüş alınması önerilir.

Gültutan & Partners / Av. Hasan Gültutan